Yeraltından Notlar / Dostoyevski

image

Kitapta isimsiz bir yer altı adamı adamı var. Yani insanlardan uzak yaşayan insanlardan kaçan neredeyse hiç  dostu olmayan bir devlet memuru. İlk cümlesi “ Hasta bir adamım ben “ olarak başlıyor kitap. Sürekli aşağılanmış bir yer altı adamı. Kendisini mümkün olduğunca evine kapatan neredeyse hiç arkadaşı olmayan bir adam. İnsanlardan nefret eden hakaret eden aşağılayan bir adam. Kendisine saygı duymayan bir adam. Çelişkilerle dolu bir adam. Kitabın ilk bölümlerini anlamakta zorluk çektim. Yani insan kötülüğü istemeyerek değil bilinçli yapar demek istiyor galiba ilk bölümde. Bundan haz alır diyor Dosto. İnsan illaki kendisinin iyiliğine olacak bir şeyi yapmaz diyor böyle bir şey yok diyor. İnsan kendisine fayda sağlamayacak şeyleri de yapar ve bunu bilinçli olarak isteyerek yapar diyor ilk kısımda. İlk kısımda bi monolog var. İsimsiz karakter anlatıyor sürekli. Bir başkaldırı gibi. İyimserliğe bilimin insanları daha iyi insanlar yapacağına bilimin insanın içindeki kötülükleri alıp insanı her şeyi tahmin edilebilir bir varlık haline getirebileceğine bir tepki bir başkaldırı gibi. Aslında haklılık payı var. Dünyadaki savaşları insanın insana yaptığı zulmü gördüğümüzde Dosto nun yazdıklarına hak veriyor insan. İnsanın karanlık yönlerine eğilmiş bu kitapta Dosto. Dünyaya farklı bir pencereden bakmış. Gerçeklik demiş adına. Katılıp katılmamak size kalmış. Eğer anlattıkları yanlış olsa o zaman bunca sebepsiz savaş neden. Bunca sebepsiz zulüm neden. Demek ki büyürken ki şartlar mühim.

Okuduktan sonra kitap hakkında birkaç yazıya baktığımda ilerdeki çoğu yazarı etkilediğini öğrendim bu kitabın. İkinci bölümde isimsiz yer altı adamı yani kitabın kahramanı evinden dışarı çıkar. Eski hesapları vardır. Onları görmek ister. Kaldırımda yürürken bile kimse yol vermez. Sürekli aşağılanır. Bunu kafasında sürekli büyütür. Arkadaşları da ondan nefret eder. Sonunda bir zalime dönüşmüştür zaten. Masum saf birisini gördüğünde ona hükmetmek ister. Sonra onu aşağılar. Hıncını ondan çıkarır. Bundan haz alır. Böyle bir adamdır aslında isimsiz yer altı adamı  . Size gerçeği sunuyorum der. İnsanları aşağıladıktan hakaret ettikten sonra ise şöyle söyleyerek avutur kendini kin nefret ve ıstırap insana çok şey öğretir. Bu manada yardımcı oldum ona gibi düşünür ve kendini avutur.

Dosto nun okuduğum kitapları içinde tam anlayamadığım bir kitabı oldu. Muhtemelen ilerde bir kez daha okurum. Belki o zaman anlarım 🙂 Ya da zaman içinde bilgiler süzüldükçe ne demek istediğini anlarım.

Kitabın dili gayet açık anlaşılır fakat anlatmak istediğini anlamakta zorlandım. Cümleler kapalı değil isimsiz yer altı adamının iç dünyası çok karmaşık. Bir eli yerde bir eli gökte gibi bir yorum yapılmış, bence en uyan tanımda o. İnce bir kitap 125 sayfa. Antik yayınları çevirisinden okudum. Çeviriyi yapan isim Leyla Şener. Ona da bir teşekkür etmek gerek.

Bilmece çözer gibi bir kitap okumak isteyenler varsa bu kitap onlar için. Kitabı okurken yabancı filmlerdeki veya kış uykusu filmindeki gibi kullanılan teknikleri anımsattı bana. Bir insanın iyi tarafları varken karanlık tarafları da vardır gibi. Hani kahramanla bi türlü özdeşlik kuramazsınız,  iyi veya kötü diyemezsiniz, kahramanı tam olarak anlayamazsınız. O türden.

Varoluşçu edebiyatın doğuşu olarak kabul edilen bir kitapmış aynı zamanda ama ben varoluşçu edebiyat ne demektir bilmiyorum 🙂

Ahlakçı uyumsuz dürüst bir adam ın hezeyanları. Ama sonlara doğru kendiside saf masum bir insan bulduğunda kötülük yapıyor. Benim yorumumsa şu : bilinçaltı muktesebatı diye bişey var. Yani bir insan zaman içinde neler yaşarsa onlardan çok şeyler alıyor hafızasına bilnçaltına atıyor depoluyor. Bu yüzden insanları seven bir insan aslında zamanında hep sevgi görmüş bir insan oluyor. Zamanında hep horlanan bir insan da eline fırsat geçtiğinde insanları horluyor. Veya yıllarca sürekli ne anlatılmışsa o insana o da dünyayı öyle görüyor. Yani bilinçaltı muktesebatında daha çok ne varsa o yansıyor eylemlerine. Tabi birde etrafımızda olan dünyadaki gelişmelerde var. Sadece yakın çevreyle sınırlı değil bu olay. Ülkemizdeki veya dünyanın herhangi bir ülkesindeki savaş yaşanan insanlık dramı da insanın korkularını güvensizliğini artıran olaylar veyahut dünyanın bir ucundaki yapılan bir iyilikte bilinçaltına güzel şeyler olarak atılıyor.

Sosyalizmin ütopik insan tiplemesine de bir eleştiri galiba. Böyle bir şey olamaz bu mümkün değil gibi bi eleştiri galiba. Çünkü insan bir org cıvatası değildir diyor kitabın bir yerinde. İnsan ne yapacağı kestiriemeyen bir canlıdır ve hayat diğer türlü çok sıkıcı olurdu manasına gelen bir söz var kitapta.

Kitabı naçizane yorumlamaya çalıştım. Yorumlaması da zor bir kitap oldu benim için. Okuyanlar varsa yorumlarıyla katkı yaparlarsa sevinirim.

Advertisements

2 Comments

Add yours →

  1. Bence Yeraltı Adamı’nı bu kadar kötü yapan etken daha doğrusu içindeki kötüyü ortaya çıkaran etken diğerlerinden farklı olması. Toplumdan farklı ve kendini onların anlayış gücünden daha üstün bir anlayışa sahip bir insan olarak görüyor. Bu yüzden hayatı algılama şekli de farklı. Kurduğu düzene zarar verebilecek en ufak bir değişim bile onu korkutuyor. Aslında toplumla bağdaşmaya çalışsa da bu mümkün olmuyor çünkü çevresindekilerden farklı ve her uyuşma çabasında kendine kızıyor. Diğerlerine kötülük yaparken ( örneğin Liza’ya) aslında en büyük kötülüğü kendine yapıyor çünkü bu işten de pişman olacağını biliyor. Her insanın içinde iyi ve kötü var ve o içindeki iyiye ulaşamayacağını çünkü kimsenin onu anlamadığı ve hiçbir zaman anlayamayacağı nı düşünüyor. Bu yüzden de kötülük yaparak kendini cezalandırıyor.

    Liked by 1 person

    • değerli yorumunuz için teşekkür ederim. bu yorum çok açıklayıcı olmuş. haklısınız, birşeyler yapmaya çabalayan ama aynı zamanda çok kırılgan bir yapısı olan bir adam var. ettafında kendisine iyilik yapmak isteyenleri bile cezalandıran, bunu da bilerek yapan, enteresan bir insan. yani sonunda üzüleceğini biliyor. dediğiniz gibi en büyük kötülüğü kendine yapan bir adam var. nefsi hırsları ruhuna iradesine söz geçiren bir insan desek doğru olur mu bilmem.

      Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: